در بيدارى نفوس از خواب غفلت است كه « ابن ابى الحديد » معتزلى گويد : من به كسى كه همه امتها به او سوگند ياد مىكنند ، قسم مىخورم كه از پنجاه سال پيش تاكنون بيش از هزار بار اين خطبه را خوانده‌ام و در هر بار در درون قلبم لرزش و ترس و پند و موعظه تازه‌اى پديد آمده و در روحم به سختى اثر گذارده ، اعضاء و جوارحم به لرزه افتاده ، و هرگز نشده كه در آن تأمّل كنم جز اين كه در آن حال به ياد مرگ خانواده و بستگان و دوستانم افتاده‌ام ، و درست برايم مجسّم شده كه من هم همانم كه امام ( عليه السلام ) توصيف فرموده است . چقدر واعظان و خطبا و گويندگان و افراد فصيح در اين باره سخن گفته‌اند و من گوش فرا داده‌ام و در سخنان آنها دقت كرده‌ام ولى در هيچ يك تأخير سخن امام ( عليه السلام ) را نيافته‌ام . اين تأثيرى كه سخن او در قلب من مىگذارد ، يا از ايمانى سرچشمه مىگيرد كه به گوينده آن تعلق دارد ، و يا نيت پاك و اخلاص او سبب شده است كه اين چنين در ارواح نفوذ كند ، و در قلوب جايگزين شود ! در قسمت ديگر از سخنانش گويد : « سزاوار است اگر فصحاء عرب همگى در مجلسى اجتماع كنند و اين خطبه براى آنها خوانده شود در برابر آن سجده كنند » . در همين جا هم اشاره به گفته معاويه درباره فصاحت اميرالمؤمنين على ( عليه السلام ) كرده و مىگويد « واللّه ما سَنّ الفصاحة لقريش غيره » : « به خدا هيچ كس فصاحت را براى قريش غير او پايه‌گذارى نكرد » . « 1 » 2 - مقام - مقام گاهى مايه غفلت و اعراض از خداوند است ، فرعون كه از آيات خدا غافل شده و با نصايح موسى ( عليه السلام ) متّعظ و پندپذير نبود و قلب خواب او بيدار نشد ، در قوم خود فرياد زد : « يا قَومِ الَيْسَ لى مُلكُ مصرَ و هذِه الانهارُ تَجرى مِنْ تَحتى » :

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، جلد 11 ، صفحه 153 به نقل از تفسير نمونه ، جلد 27 ، ذيل آيات 1 و 2 سوره تكاثر . .